Η τέχνη απέναντι στη βία

Η τέχνη απέναντι στη βία
και η βία μέσα στην τέχνη

Από το Hamlet team

Η τέχνη έχει μια κάπως ύποπτη σχέση με τη βία. Την καταγγέλλει. Την αποστρέφεται. Την πολεμά.Και ταυτόχρονα… δεν μπορεί να πάρει τα μάτια της από πάνω της.

Ο Ιερώνυμος Μπος τον 15^ο αιώνα ζωγραφίζει τον “Κήπο των Επίγειων Απολαύσεων” με αριστερά τον Παράδεισο και δεξιά την κόλαση, Ο Γκόγια ζωγραφίζει τις φρικαλεότητες του πολέμου. Ο Πικάσο κάνει τη Γκερνίκα έναν από τους διασημότερους πίνακες του 20ού αιώνα. Ο Francis Bacon παραμορφώνει τα σώματα μέχρι να αισθάνεσαι σχεδόν άβολα μέσα στο δικό σου.
Κι εμείς στεκόμαστε μπροστά. Κοιτάμε. Θαυμάζουμε.
Και μετά λέμε πόσο μας συγκλόνισε η βία. 
Ωραία.
Αλλά τι ακριβώς θαυμάσαμε;
Γιατί η τέχνη έχει ένα παράξενο χάρισμα. Μπορεί να πάρει κάτι αποκρουστικό και να το κάνει… πανέμορφο. Έναν φόνο σε τέλειο κάδρο. Λίγο slow motion. Εξαιρετικός φωτισμός. Μουσική που ανεβαίνει τη σωστή στιγμή.
Και ξαφνικά ο θάνατος απέκτησε art direction.
Στο σινεμά έχουμε δει αμέτρητους ανθρώπους να σκοτώνονται μασουλώντας ποπ-κορν.
Και έχουμε πει: «Τι καταπληκτική σκηνή!»
Κάπως περίεργο, αν το καλοσκεφτείς.
Θυμηθείτε τον Robert Duvall στο Apocalypse Now. Ο αντισυνταγματάρχης Kilgore βρίσκεται μέσα σε μια πολεμική επιχείρηση στην ακτή και εκείνο που τον απασχολεί είναι ότι έχει ωραία κύματα για surf.
Πόλεμος από τη μια. Surf από την άλλη.
Κι εμείς απολαμβάνουμε τη σκηνή. Και εδώ ίσως κρύβεται ένα ακόμη πιο άβολο ερώτημα.
Μήπως βλέποντας τη βία στην οθόνη εκτονώνουμε κάτι δικό μας;
Μήπως για δύο ώρες μας επιτρέπεται να μπούμε σε έναν κόσμο όπου σκοτώνουμε, εκδικούμαστε, καταστρέφουμε, φοβόμαστε — χωρίς να κάνουμε τίποτε από όλα αυτά; 
Ασφαλείς στο κάθισμά μας. Μετά ανάβουν τα φώτα.
Και επιστρέφουμε πολιτισμένοι στην κανονική μας ζωή.

Μήπως κάπου εδώ βρίσκεται και κάτι από εκείνη την περίφημη «κάθαρση» του Αριστοτέλη; Όχι βέβαια με την απλοϊκή έννοια «είδα λίγη βία και ξεθύμανα». Ο Αριστοτέλης μιλά για την τραγωδία που, μέσα από τον έλεο και τον φόβο, οδηγεί στην κάθαρση αυτών των παθημάτων. Το τι ακριβώς εννοούσε μ’ αυτή τη λέξη συζητιέται ακόμη. 
Αλλά το ερώτημα παραμένει.
Μήπως χρειαζόμαστε την τέχνη και για να επισκεπτόμαστε, με εισιτήριο μετ’ επιστροφής, εκείνα τα μέρη του εαυτού μας όπου κανονικά δεν θέλουμε να πάμε;
Και τότε η βία στην τέχνη παύει να είναι απλώς «θέμα». Γίνεται καθρέφτης.

Μόνο που, όπως όλοι ξέρουμε, οι καθρέφτες έχουν μια κακή συνήθεια.

Δεν δείχνουν πάντα αυτό που θα θέλαμε να δούμε. Δείχνουν εμάς.