Η βία έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα: συνήθως την αναγνωρίζουμε όταν είναι ήδη αργά. Όταν έχει σηκωθεί απειλητικά το χέρι. Όταν έχει πέσει η βόμβα. Όταν κάποιος βρίσκεται λιπόθυμος στο χώμα. Όταν το σπίτι έχει γίνει φυλακή, το σχολείο καθημερινός φόβος, το καθιστικό με την τηλεόραση δικαστήριο. Τότε όλοι ξέρουμε πώς λέγεται.

Το Hamlet Talks, σ’ αυτό το τεύχος, αποφάσισε να κοιτάξει λίγο πριν, λίγο πιο…στο υπέδαφος.
Γιατί η βία αρχίζει συχνά πολύ πριν από το χτύπημα. Αρχίζει όταν ένας άνθρωπος παύει να είναι άνθρωπος και γίνεται «παράσιτο», «περιθωριακός», «απειλή», «ξένος», «λαθραίος».  Όταν η ταπείνωση βαφτίζεται αστείο και πλάκα, η ζήλια αγάπη και πάθος, ο έλεγχος ενδιαφέρον και «για το καλό σου». Όταν ένα παιδί ξέρει ποιος θα το περιμένει αύριο στην αυλή του σχολείου όπως και οι υπόλοιποι ξέρουν επίσης — αλλά κοιτάζουν… «αφού δεν είμαι εγώ, ας’ τους να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους»

Και είναι και η οθόνη.

Ένας πόλεμος, μερικοί νεκροί, ένα κατεστραμμένο σπίτι. Δεκαεπτά δευτερόλεπτα αργότερα, ένα εστιατόριο, ένα αστείο βίντεο, παπούτσια με έκπτωση. Δεν γίναμε ξαφνικά τέρατα.
Κάτι ίσως πιο ανησυχητικό συμβαίνει εδώ: συνηθίζουμε.
Η φρίκη περνά μπροστά από τα μάτια μας τόσο συχνά ώστε κάποτε σταματά να μας κάνει εντύπωση.
Και βέβαια συμμετέχουμε. Με ένα σχόλιο. Ένα share. Ένα γελαστό emoji. Η παλιά δημόσια διαπόμπευση απέκτησε Wi-Fi, αλγόριθμο και, πλέον, τεχνητή νοημοσύνη ικανή να κατασκευάζει το ίδιο το «ντοκουμέντο». Το ψέμα δεν χρειάζεται πια να είναι πειστικό. Μπορεί να έχει εικόνα, φωνή και εξαιρετικό production value.
Η γλώσσα κάνει την προεργασία. Δεν σκοτώνει από μόνη της και θα ήταν ανόητο να ισχυριστούμε κάτι τέτοιο. Μπορεί όμως να συνηθίσει μια κοινωνία στην περιφρόνηση, να εξαφανίσει τον δράστη από μια πρόταση, να κάνει τον φόβο καθημερινό λεξιλόγιο. Και κάποια στιγμή αυτό που χθες ακουγόταν ακραίο σήμερα ακούγεται φυσιολογικό.

Ούτε η τέχνη βρίσκεται έξω από αυτή την ιστορία. Κοιτάζει τη βία, την καταγγέλλει, αλλά συχνά την κάνει και ακαταμάχητα όμορφη. Ο Γκόγια, ο Πικάσο, ο Μπέικον, το σινεμά, το θέατρο: μας επιτρέπουν να πλησιάσουμε εκεί που φοβόμαστε να κοιτάξουμε. Το δύσκολο είναι να καταλάβουμε τι ακριβώς κάνουμε όσο κοιτάζουμε.
Να μην ψάχνουμε τη βία μόνο στον άνθρωπο που χτυπά. Να κοιτάζουμε και το δωμάτιο, τις λέξεις, την κάμερα, το χέρι που κάνει scroll και zapping.
Και, κάπου εκεί, ίσως και τον εαυτό μας.