Festival d’ Avignon 2026

Πέντε ώρες θέατρο. Στην Cour d’honneur του Palais des Papes. Lautréamont, Roberto Bolaño, κάμερες, γιγαντοοθόνες, κινηματογράφος που παράγεται ζωντανά μπροστά σου και το κακό ως κεντρικό πρόσωπο — αν και δεν αναγράφεται στο πρόγραμμα. Το Maldoror του Julien Gosselin άνοιξε στις 4 Ιουλίου την 80ή διοργάνωση του Festival d’Avignon και πολύ γρήγορα έγινε η παράσταση για την οποία έπρεπε να έχεις άποψη, ακόμη κι αν δεν είχες καταφέρει να βρεις εισιτήριο.

Εμείς δεν την είδαμε. Άρα δεν θα προσποιηθούμε ότι καθίσαμε πέντε ώρες στις πέτρες της Αβινιόν και βγήκαμε σοφότεροι. Οι κριτικές όμως υπήρξαν αρκετές και αρκετά έντονες ώστε να καταλάβει κανείς γιατί το Maldoror έγινε ένα από τα γεγονότα του φεστιβάλ. Η Télérama μίλησε για «μεγάλη δεξιοτεχνία» και μια συναρπαστική έρευνα πάνω στην ανθρώπινη ψυχή και τους δαίμονές της.

Ο Gosselin, διευθυντής από το 2024 του Odéon–Théâtre de l’Europe, έχει προ πολλού εγκαταλείψει την ιδέα ότι ένα μυθιστόρημα είναι κάτι που διαβάζεται ήσυχα σε μια πολυθρόνα. Έχει ανεβάσει Houellebecq, Don DeLillo, Thomas Bernhard και, το 2016, το μνημειώδες 2666 του Bolaño διάρκειας έντεκα ωρών. Η λογοτεχνία γι’ αυτόν δεν «διασκευάζεται». Υφίσταται επίθεση. Ο ίδιος το λέει πιο ευγενικά: το ανέβασμα ενός κειμένου είναι μια σύγκρουση κατά την οποία αυτό αλλάζει, μεταφράζεται και μεταμορφώνεται.

Στο Maldoror επιστρέφει στον Bolaño και κυρίως στα Η ναζιστική λογοτεχνία στην Αμερική και Μακρινό αστέρι. Μέσα σε αυτή τη δομή εισβάλλουν Τα Άσματα του Μαλντορόρ του Lautréamont, σαν υπόγειο υγρό που ποτίζει ολόκληρη την παράσταση. Λατινική Αμερική της δεκαετίας του ’70, δικτατορίες, συγγραφείς που συναντούν τον φασισμό, τέχνη που πλησιάζει επικίνδυνα εκείνο που υποτίθεται ότι καταγγέλλει. Το ερώτημα του Gosselin είναι παλιό και καθόλου τακτοποιημένο: τι συμβαίνει όταν η τέχνη κοιτάζει επίμονα το κακό; Και πόσο κοντά μπορεί να πάει χωρίς να αρχίσει να γοητεύεται από αυτό;
Στη σκηνή, πάντως, το θέατρο αρνείται να μείνει θέατρο. Οι ηθοποιοί κινηματογραφούνται ζωντανά, οι εικόνες μεγεθύνονται στις οθόνες, ο θεατής κοιτάζει ταυτόχρονα σώμα και είδωλο, πραγματικό χρόνο και κατασκευασμένο κινηματογραφικό χρόνο. Ο Gosselin λέει ότι θέλει η θεατρική φόρμα κυριολεκτικά «να εκραγεί». Κάπως δραματική διατύπωση — αλλά στην περίπτωσή του τουλάχιστον έχει φέρει τα εκρηκτικά.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πραγματικά σύγχρονο στοιχείο του Maldoror. Το video δεν χρησιμοποιείται πια ως εντυπωσιακό αξεσουάρ πίσω από τους ηθοποιούς. Είναι δεύτερη σκηνή. Η κάμερα δεν καταγράφει την παράσταση· την παράγει. Το σημερινό ευρωπαϊκό θέατρο φαίνεται όλο και λιγότερο πρόθυμο να υπερασπιστεί τα παλιά σύνορα ανάμεσα σε θέατρο, κινηματογράφο, performance, εγκατάσταση και συναυλία. Ο Gosselin δεν τα καταργεί από μόδα. Τα κάνει να συγκρούονται.

Και επειδή κανένα μεγάλο ευρωπαϊκό θεατρικό εγχείρημα δεν φαίνεται τελευταία ολοκληρωμένο χωρίς να συναντήσουμε κάπου στην ούγια τη λέξη «Αθήνα», να σημειώσουμε ότι συμπαραγωγός του Maldoror ήταν και η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με το Festival d’Avignon, την Comédie de Genève και τη Maison de la Culture d’Amiens. Επιπλέον, ο Gosselin εργάστηκε στην Αθήνα ως Onassis AiR Fellow πάνω στην έρευνα και στη συγγραφή τμημάτων της παράστασης. Η Στέγη, δηλαδή, πανταχού παρούσα. Αρχίζεις να υποψιάζεσαι ότι, αν σηκώσεις μια πέτρα σε μεγάλο ευρωπαϊκό φεστιβάλ, από κάτω θα βρεις ένα coproduction credit.
Ίσως τελικά γι’ αυτό το Maldoror έγινε γεγονός. Όχι επειδή κράτησε πέντε ώρες — η διάρκεια από μόνη της δεν είναι αισθητική άποψη. Αλλά επειδή τόλμησε να αντιμετωπίσει το θέατρο σαν κάτι που δεν έχει ακόμη αποφασίσει τι ακριβώς είναι. Και ευτυχώς. Γιατί όταν το αποφασίσει οριστικά, πιθανότατα θα έχει ήδη πεθάνει.