Solvej Balle & Anjet Daanje-Η Ευρωπαική πρωτοπορία στη λογοτεχνία

Από το Hamlet team, Αύγουστος 2026

Στο λογοτεχνικό χώρο ο Hamlet βρέθηκε σε ένα δίλημμα. Η έρευνα του στην Ευρωπαϊκή λογοτεχνική επικράτεια απέδωσε διάφορους καρπούς εξ’ ίσου σημαντικούς. Σήμερα παρουσιάζει δύο από αυτούς από την Δανία και από την Ολλανδία δηλώνοντας ότι υπάρχουν και οι άλλες χώρες έχουν να δείξουν αξιόλογα επιτεύγματα.   Φυσικά στις μεγάλες εκθέσεις επικράτησαν βιβλία που κάνουν  θόρυβο. Αλλά άλλο βιβλίο best seller που διαβάζεται στις παραλίες και στο μετρό  και άλλο βιβλίο που πράγματι επιχειρεί κάτι καινούριο στη μυθιστορηματική φόρμα. Στη Φρανκφούρτη του 2025, για παράδειγμα, μεγάλο μέρος του εμπορικού ενδιαφέροντος στράφηκε σε romantasy, horror, feel-good και εύκολα μεταφράσιμα high-concept μυθιστορήματα. Αυτό είναι τάση της αγοράς, όχι κατ’ ανάγκην λογοτεχνική πρωτοπορία.

Solvej Balle — On the Calculation of Volume / Om udregning af rumfang

Δανία. (Ελληνικός τίτλος «Υπολογίζοντας τον όγκο» εκδ.  World Books. Εχουν κυκλοφορήσει οι δύο πρώτοι τόμοι. Τόμος Ι, 140 σελίδες, μετάφραση Στέλιου Νιτσάκη, ISBN 978-618-5774-37-0. Τόμος ΙΙ 200 σελίδες μετάφραση Γαβριέλλας Κουρτίδου, ISBN 978-618-5774-40-0).
Επτάτομο μυθιστορηματικό έργο, από το οποίο έχουν ήδη κυκλοφορήσει έξι τόμοι στα δανικά. Το καθαρότερο παράδειγμα αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη ενός έργου που είναι ταυτόχρονα πειραματικό, φιλοσοφικό και αναγνώσιμο.

Η αφήγηση παρακολουθεί την Tara Selter, έμπορο παλαιών βιβλίων, που επιστρέφει από ένα ταξίδι στο Παρίσι και ανακαλύπτει ότι ο χρόνος έχει σταματήσει γι’ αυτήν: κάθε πρωί ξυπνά στις 18 Νοεμβρίου. Ο υπόλοιπος κόσμος φαίνεται να προχωρεί κανονικά, αλλά εκείνη κατοικεί ξανά και ξανά στην ίδια ημέρα.
Ακούγεται αρχικά σαν παραλλαγή του Groundhog Day (το γνωστό «Η μέρα της Μαρμότας»). Εκεί ακριβώς βρίσκεται το παράξενο επίτευγμα της Balle: παίρνει μια σχεδόν φθαρμένη αφηγηματική ιδέα και αφαιρεί από αυτήν την πλοκή. Δεν ενδιαφέρεται κυρίως για το «πώς θα ξεφύγει;». Παρατηρεί τι συμβαίνει στον άνθρωπο όταν καταργηθούν το πριν και το μετά. Η επανάληψη γίνεται η ίδια η μορφή του βιβλίου. Μικρές διαφορές στα αντικείμενα, στον καιρό, στο σώμα, στις σχέσεις αποκτούν τεράστιο βάρος. Ο χρόνος παύει να είναι το σκηνικό μέσα στο οποίο συμβαίνει η ιστορία και γίνεται το βασικό υλικό της μυθοπλασίας. Αυτό είναι το  πραγματικά πρωτοποριακό εδώ.
Οι τρεις πρώτοι τόμοι κέρδισαν το Nordic Council Literature Prize 2022, ο πρώτος τόμος μπήκε στη shortlist του International Booker Prize 2025, και τα δικαιώματα έχουν εξαπλωθεί σε περισσότερες από 30 γλώσσες. Η επιτροπή του Booker στάθηκε ακριβώς στην «ιδιαίτερη χρονική υπογραφή» του έργου και στον τρόπο με τον οποίο ο αναγνώστης καταλήγει να κατοικεί μέσα στην επανάληψη. Το Books at Berlinale 2026 σε συνεργασία με τη Frankfurter Buchmesse, επέλεξε το έργο της Balle ανάμεσα στα βιβλία με ιδιαίτερο διεθνές και κινηματογραφικό ενδιαφέρον και σημειώνει ότι έχει ήδη μεταφραστεί σε περισσότερες από 30 γλώσσες.

Anjet Daanje — The Song of Stork and Dromedary / Het lied van ooievaar en dromedaris

Ολλανδία. Ολλανδικές εκδ.Passage. Το βιβλίο έχει μεταφραστεί στα γερμανικά, αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά, σουηδικά, δανικά, νορβηγικά, φινλανδικά, κροατικά, σλοβενικά, ιαπωνικά κ.ά., αλλά η Ελλάδα δεν βρίσκεται αυτή τη στιγμή στον κατάλογο.)
Αν και έκανε την εμφάνιση του στα ράφια το 2022 η μεγάλη διεθνής έκδοση συμβαίνει ουσιαστικά τώρα, το 2026, γι’ αυτό και το βιβλίο αρχίζει αυτή τη στιγμή να περνά από ολλανδικό φαινόμενο σε διεθνές.
Εδώ έχουμε κάτι εντελώς διαφορετικό. Η Daanje επινοεί μια συγγραφέα του 19ου αιώνα, την Eliza May Drayden, σαφώς εμπνευσμένη από την Emily Brontë. Το παράδοξο είναι ότι η Eliza είναι ήδη νεκρή όταν αρχίζει το μυθιστόρημα. Ουσιαστικά δεν μαθαίνουμε ποτέ τη ζωή της με τον συμβατικό τρόπο. Τη βλέπουμε μέσα από άλλους ανθρώπους. Από επιστολές, από βιογράφους, από σημειωματάρια,  από κουτσομπολιά, από μεταγενέστερους αναγνώστες, από ανθρώπους που ζουν ακόμη και εκατόν εβδομήντα χρόνια μετά τον θάνατό της. Τα έντεκα μεγάλα κεφάλαια αλλάζουν εποχή, φωνή και ακόμη και λογοτεχνικό είδος.
Άρα το κέντρο του βιβλίου είναι ένα κενό. Η ηρωίδα υπάρχει επειδή οι άλλοι συνεχίζουν να την ξαναγράφουν.
Το εξαιρετικά σύγχρονο στοιχείο του είναι ότι η Daanje παίρνει τη βιογραφία, το ιστορικό μυθιστόρημα, το gothic, το λογοτεχνικό δοκίμιο, το αρχείο και την πλαστή τεκμηρίωση και φτιάχνει ένα είδος μυθιστορηματικού παλίμψηστου. Αναρωτιέται ποιος τελικά κατασκευάζει έναν συγγραφέα μετά τον θάνατό του: το έργο του, οι βιογράφοι του, οι αναγνώστες ή ο μύθος;
Η ολλανδική κριτική δεν το αντιμετώπισε ως απλώς ένα ακόμη βραβευμένο μυθιστόρημα. Κέρδισε τόσο το Boekenbon Literatuurprijs 2022 όσο και το Libris Literatuur Prijs 2023. Η επιτροπή του Libris το χαρακτήρισε έργο «διεθνούς κλάσης» που υπερβαίνει τα όρια των ειδών, ενώ η κριτική επιτροπή του Boekenbon στάθηκε ειδικά στις εξαιρετικά φιλόδοξες αλλαγές ύφους και στη σύνθετη διακειμενικότητά του. Το βιβλίο είχε παρουσιαστεί ήδη από το Dutch Foundation for Literature στη Frankfurt Book Fair ως μία από τις εξαιρετικές νέες ολλανδικές προτάσεις για διεθνή δικαιώματα. Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι η μεγάλη αγγλόφωνη ανακάλυψή του γίνεται αυτές ακριβώς τις ημέρες. Η αμερικανική έκδοση κυκλοφόρησε στις 18 Αυγούστου 2026 και η βρετανική έκδοση της Scribe κυκλοφορεί στις 8 Οκτωβρίου 2026, ακριβώς πριν από τη φετινή Frankfurt Book Fair. Το Wall Street Journal μόλις τώρα τοποθετεί τη Daanje ανάμεσα στις σημαντικές σύγχρονες ευρωπαϊκές φωνές και συγκρίνει τη σύνθετη κατασκευή του βιβλίου με έργα τύπου Cloud Atlas.

Ο Hamlet έχει το λόγο του που τα μνημονεύει και τα συστήνει: και τα δύο έχουν κάτι που ενδιαφέρει πολύ περισσότερο από την «πρωτοτυπία θέματος»: πειράζουν τον ίδιο τον μηχανισμό του μυθιστορήματος. Η Balle διαλύει τον γραμμικό χρόνο. Η Daanje αφαιρεί το κεντρικό πρόσωπο και μας αφήνει να το ανακατασκευάσουμε από τα ίχνη του.