Katharina Grosse-Όταν ο πίνακας δεν χωρά πια στον τοίχο

Katharina Grosse: Όταν ο πίνακας δεν χωρά πια στον τοίχο

Υπάρχει μια στιγμή στη ζωγραφική όπου ο πίνακας τελειώνει. Έχει πλαίσιο, άκρες, συγκεκριμένο μέγεθος. Στην Katharina Grosse αυτή η στιγμή μοιάζει να μην έρχεται ποτέ. Το χρώμα περνά την άκρη του καμβά, ανεβαίνει στον τοίχο, κατεβαίνει στο πάτωμα, σκαρφαλώνει σε πέτρες και χώματα, σκεπάζει υφάσματα, κτίρια, δέντρα. Και κάποια στιγμή ανακαλύπτεις ότι δεν κοιτάζεις πια έναν πίνακα. Βρίσκεσαι μέσα του.

Η Grosse γεννήθηκε το 1961 στο Freiburg της Γερμανίας και ανήκει στους ζωγράφους που, χωρίς να εγκαταλείψουν τη ζωγραφική, αμφισβήτησαν σχεδόν όλα όσα θεωρούσαμε αυτονόητα γι’ αυτήν. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 χρησιμοποιεί συστηματικά βιομηχανικό πιστόλι ψεκασμού αντί για συμβατικό πινέλο. Η επιλογή δεν είναι ένα τεχνικό τρικ. Το spray απελευθερώνει το χρώμα από την άμεση επαφή του χεριού με την επιφάνεια. Μπορεί να περάσει πάνω από γωνίες, αντικείμενα και αρχιτεκτονικά εμπόδια σαν να μην υπάρχουν. Η ίδια η Grosse έχει περιγράψει τη ζωγραφική ως κάτι που δεν ανήκει υποχρεωτικά σε μία συγκεκριμένη επιφάνεια.
Κάπου εδώ η δουλειά της αρχίζει να πλησιάζει επικίνδυνα το θέατρο.
Γιατί η Grosse δεν κατασκευάζει απλώς εικόνες. Οργανώνει την είσοδό μας μέσα σε αυτές. Ο χώρος γίνεται μέρος του έργου και το σώμα του θεατή αποκτά έναν ρόλο που ο παραδοσιακός πίνακας σπάνια του παραχωρεί. Πρέπει να περπατήσεις, να πλησιάσεις, να απομακρυνθείς, να στρίψεις το κεφάλι, να χάσεις ένα μέρος της εικόνας για να ανακαλύψεις ένα άλλο. Δεν υπάρχει πια η προνομιακή θέση μπροστά από το έργο. Υπάρχει διαδρομή.

Η Grosse έχει πει για το μνημειακό CHOIR στην Art Basel ότι ο θεατής «κατοικεί» τη ζωγραφική και κινείται μέσα της σχεδόν σαν να έχει βρεθεί σε μια μη προσχεδιασμένη performance. Η αναφορά στη σκηνή δεν είναι λοιπόν αυθαίρετη. Η ίδια μιλά για τη θεατρικότητα της δουλειάς της, έχει αναφερθεί στην επιρροή της Pina Bausch και έχει συνεργαστεί με τον Alexander Kluge σε σκηνικά.

Το 2024, στο Centre Pompidou-Metz, η ιδέα αυτή πήρε σχεδόν παράλογες διαστάσεις. Στη Grande Nef κρέμασε 8.250 τετραγωνικά μέτρα υφάσματος από την οροφή. Τεράστιοι κόμποι και πτυχώσεις δημιουργούσαν έναν καινούργιο χώρο μέσα στον ήδη υπάρχοντα. Το χρώμα δεν κρεμόταν μπροστά στον επισκέπτη σαν έργο. Τον περικύκλωνε. Υπήρχαν ανοίγματα από τα οποία μπορούσε να περάσει και να βρεθεί ανάμεσα στις χρωματισμένες επιφάνειες. Το ίδιο το Pompidou περιέγραψε την εγκατάσταση πότε ως καταφύγιο και πότε ως θεατρικό σκηνικό.
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο γόνιμη πλευρά της Grosse για το θέατρο: το σκηνικό δεν είναι φόντο. Είναι γεγονός. Δεν περιμένει τους ηθοποιούς για να αποκτήσει ζωή. Έχει ήδη επιβάλει κλίμακα, κίνηση, οπτικές φυγές, παγίδες, αποστάσεις. Όπως ένα καλό σκηνικό αλλάζει τον τρόπο που περπατά ένας ηθοποιός, έτσι και η ζωγραφική της Grosse αλλάζει τον τρόπο που κινείται ο θεατής.
Στη μεγάλη έκθεσή της I Set Out, I Walked Fast στο White Cube του Λονδίνου, την άνοιξη του 2026, έφτασε ακόμη πιο μακριά: χώμα, ένας μισοβυθισμένος καμβάς και ένα γλυπτό έγιναν μία ενιαία ζωγραφική κατάσταση. Το χρώμα δεν σεβόταν τα σύνορα ανάμεσα στο αντικείμενο και στον χώρο.

Ίσως λοιπόν η Grosse να μην μεγάλωσε τον πίνακα. Έκανε κάτι πιο ύποπτο: κατάργησε το ασφαλές σημείο απ’ όπου τον κοιτάζαμε.

Τώρα πρέπει να μπούμε μέσα.