Η γλώσσα ως βία

Η γλώσσα ως βία
όταν οι λέξεις αρχίζουν να χτυπούν

 Από το hamlet team

 Η βία δεν χρειάζεται πάντα ένα χέρι σηκωμένο. Μερικές φορές χρειάζεται ένα μικρόφωνο.
Έναν υπουργό σε τηλεοπτικό παράθυρο. Έναν παρουσιαστή που διατείνεται ότι «απλώς θέτει ερωτήματα». Έναν τίτλο με κεφαλαία. Ένα πάνελ όπου πέντε άνθρωποι μιλούν ταυτόχρονα και ο έκτος, συνήθως αυτός που τον αφορά η ιστορία, δεν βρίσκεται καν εκεί.
Η γλώσσα δεν είναι αθώο όχημα. Τακτοποιεί και οργανώνει τον κόσμο γύρω μας. Ταξινομεί και αξιολογεί. 
Αποφασίζει:
ποιος είναι «πολίτης» και ποιος «λαθραίος».
Ποιος «διαδηλώνει» και ποιος «προκαλεί επεισόδια».
Ποιος «σκοτώθηκε» και ποιος απλώς «έχασε τη ζωή του».
Μια μικρή γραμματική μετατόπιση και ο δράστης εξαφανίζεται από τη φράση. Κανείς δεν έκανε τίποτε. Κάτι απλώς συνέβη.
Εδώ αρχίζει μια παράξενη μορφή βίας: εκείνη που δεν αφήνει μελανιά αλλά αλλάζει τις προδιαγραφές και το πλαίσιο μέσα στο οποίο βλέπουμε τη μελανιά.
Η πολιτική το γνωρίζει εδώ και αιώνες. Πριν κινηθούν οι στρατοί, πρέπει συνήθως να κινηθούν τα επίθετα. Ο αντίπαλος γίνεται «εχθρός», «προδότης», «παράσιτο», «απειλή». Ο άνθρωπος πρέπει πρώτα να μικρύνει μέσα στη γλώσσα για να γίνει ευκολότερο ό,τι θα ακολουθήσει. Η ιστορία έχει αρκετά παραδείγματα για να μην προσποιούμαστε ότι δεν καταλαβαίνουμε τον μηχανισμό. Ο πάπας όλου αυτού του μηχανισμού είναι ο Γκεμπελς. Θαυμάστε και χαρείτε την σαφήνεια των πιστεύω του:

“Η ωμή βία,  κάνει πολύ θόρυβο, ενοχλεί τους ευαίσθητους. Τον αντίπαλο, τον σκοτώνεις πρώτα στη φαντασία του λαού. Τον λες παράσιτο, προδότη, δημόσιο κίνδυνο. Στην αρχή ο λαός το αρνείται. Μετά το συζητά. Στο τέλος το πιστεύει και απαιτεί μόνοι τους τη βία. Μετά ακολουθεί η βάφτιση. Διαλέγεις ανάλογα ένα όνομα που ταιριάζει. Το λες εθνοκάθαρση, άμυνα, σωτηρία του έθνους, καθαρότητα του γένους. Η πραγματική εξουσία είναι ο φόβος. …για τον ξένο, τον διαφορετικό, τον γείτονα ποτέ τον αρχηγό.  Ο φόβος! Σέρνεται και χώνεται παντού…στα σπίτια, στα σχολεία, στις φυλλάδες, κυκλοφορεί γυμνός στους δρόμους και δεν ντρέπεται”

Σήμερα, όμως, υπάρχει κάτι ακόμη. Η ταχύτητα. Η παλιά προπαγάνδα είναι ξεπερασμένη και αναχρονιστική. Χρειάζεται αφίσες, εφημερίδες, ραδιόφωνο, οργάνωση. Τώρα μια φράση μπορεί να ειπωθεί στις 10.03, να γίνει βίντεο στις 10.07, να γίνει τίτλος στις 10.12 και μέχρι το μεσημέρι να έχει συρθεί στους λασπωμένους δρόμους της πόλης και να έχει αποκτήσει μια ολόκληρη δεύτερη ζωή, συχνά πολύ ισχυρότερη από το γεγονός που υποτίθεται ότι περιγράφει.
Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ) δεν κατασκευάζουν πάντα το ψέμα. Μερικές φορές αρκεί να επιμεληθούν τη θερμοκρασία. Τα πρωτοσέλιδα ουρλιάζουν: «Σοκ», «Χάος», «Εφιάλτης», «Εισβολή», «Βόμβα», «Πόλεμος».

Ένα λεξιλόγιο αποκάλυψης για να θεωρηθεί είδηση. Αυτό πουλάει και αυτό χρειάζεται η καθημερινότητα πλέον.
Ένας πολιτικός δεν διαφωνεί: «ισοπεδώνει».
Ένας άλλος δεν απαντά: «απασφαλίζει».
Κάποιος δεν ασκεί κριτική: «εκτελεί».
Το δημόσιο λεξιλόγιο έχει δανειστεί τόσο πολύ από τη γλώσσα του πολεμικού μετώπου, ώστε στο τέλος κάθε συζήτηση κείτονται νεκροί ένθεν και ένθεν. Συνειδήσεις, χαρακτήρες, προσωπικότητες.

Και ύστερα υπάρχουν τα σχόλια.
Εκεί η απόσταση ανάμεσα στη λέξη και στον άνθρωπο εξαφανίζεται εντελώς. Πρόσωπα που δεν θα έλεγαν ποτέ σε έναν άγνωστο απέναντί τους όσα γράφουν, αποκτούν ξαφνικά θαυμαστή ευφράδεια μπροστά σε μια οθόνη η στα social media. Η ανωνυμία κάνει θαύματα. Κυρίως κακά.

Το επικίνδυνο δεν είναι τόσο η προσβολή από μόνη της. Είναι η συνήθεια. Όταν ένας άνθρωπος, μια κοινωνική ομάδα ή ένας λαός περιγράφεται καθημερινά με λέξεις περιφρόνησης, η περιφρόνηση παύει σταδιακά να ακούγεται ακραία. Γίνεται τόνος. Μετά ύφος. Στο τέλος, κοινή λογική.
Οι λέξεις δεν είναι σφαίρες. Η σύγκριση θα ήταν εύκολη και ψεύτικη. Αλλά μερικές φορές είναι εκείνες που καθαρίζουν το όπλο και απενοχοποιούν αυτόν που το κρατάει.