Η βία χωρίς χέρια

Η βία χωρίς χέρια: social media, δημόσιος εξευτελισμός και τεχνητή νοημοσύνη

Δεν χρειάζεται πια να σηκώσεις το χέρι σου. Έχεις το smartphone

 Από το Hamlet team

Κάποτε, για να εξευτελίσεις κάποιον δημοσίως, χρειαζόσουν μια πλατεία. Έπρεπε να μαζευτεί κόσμος, να βρεθεί ο δύστυχος στο κέντρο, να υπάρξει κάποια στοιχειώδης οργάνωση. Πολύς κόπος. Και πολύ φασαρία βρε αδελφέ..
Αφού έχεις Wi-Fi.
Παίρνεις το κινητό, βλέπεις δεκαπέντε δευτερόλεπτα από ένα βίντεο, μια φωτογραφία, μια φράση που κάποιος έκοψε προσεκτικά από όσα υπήρχαν πριν και μετά και είσαι έτοιμος.
«Απαράδεκτος.» «Τελειώστε τον.» «Πώς κυκλοφορεί ακόμη ελεύθερος αυτός;»
Και…Share.
Και μετά …πιές μια γουλιά καφέ μην κρυώσει.
Δεν έκανες και τίποτε σπουδαίο. Ένα κουμπί πάτησες. Μόνο που στην άλλη άκρη του κουμπιού υπάρχει ένας άνθρωπος.

Τα social media επανέφεραν μία από τις αρχαιότερες ψυχαγωγίες του πολιτισμένου ανθρώπου: τη δημόσια διαπόμπευση. Απλώς την εκσυγχρόνισαν. Δεν χρειάζεται πίσσα, πούπουλα, γκιλοτίνα, κρεμάλα ή πάσσαλος στην πλατεία. Έχουμε notifications.

Και πρέπει να το παραδεχτούμε: είναι εξαιρετικό θέατρο.

Έχει σκηνή. Έχει κοινό. Έχει πρωταγωνιστή —συνήθως χωρίς να έχει περάσει από casting—, χορό αρχαίας τραγωδίας που κραυγάζει στα comments, κομπάρσους που εμφανίζονται για μία ατάκα και εξαφανίζονται, χειροκρότημα, γιουχάισμα και φυσικά ταμείο. Likes. Views. Shares.

Υπάρχει και σκηνοθέτης. Ο αλγόριθμος.

Είναι μάλιστα εξαιρετικά ψύχραιμος. Δεν αντιπαθεί κανέναν. Δεν θυμώνει. Δεν έχει ιδεολογία, τύψεις, κακή παιδική ηλικία, γυναίκα που τον πίκρανε. Απλώς παρατηρεί ότι όταν θυμώνουμε, μένουμε λίγο περισσότερο στην οθόνη. Κι επειδή ο αλγόριθμος είναι επαγγελματίας, μας δίνει αυτό που δουλεύει. Λίγο ακόμη θυμό. Λίγο σκάνδαλο. Λίγο ακόμη αίμα — μεταφορικό, προς το παρόν. 
Το ωραίο είναι ότι μέσα σε αυτό το θέατρο όλοι μπορούμε να αισθανόμαστε δικαστές και κανείς δήμιος. Ο καθένας μας πρόσθεσε μόνο ένα σχόλιο. Ένα γελαστό emoji. Ένα share. Ο άνθρωπος απέναντι καταστράφηκε από μόνος του, προφανώς.

Και μετά… ήρθε το ΑΙ.

Γιατί, ας είμαστε δίκαιοι, υπήρχε ακόμη ένα μικρό πρόβλημα: μέχρι τώρα για να συκοφαντήσεις κάποιον έπρεπε να διαθέτεις τουλάχιστον ένα αξιοπρεπές ψέμα.
Αυτό ήταν κάπως κουραστικό.
Τώρα μπορείς να κατασκευάσεις και το υλικό.
Να του δώσεις λόγια που δεν είπε. Να βάλεις τη φωνή του εκεί που δεν ακούστηκε ποτέ. Να τον τοποθετήσεις σε έναν χώρο όπου δεν βρέθηκε. Να φτιάξεις εικόνα. Βίντεο. «Ντοκουμέντο». Το ψέμα απέκτησε production value.

Και κάπου εδώ αλλάζει κάτι πολύ σοβαρό. Για αιώνες το πρόβλημα ήταν αν μια πληροφορία είναι αληθινή. Τώρα μπορεί να χρειαστεί να αναρωτηθούμε αν αυτό που βλέπουμε μπροστά στα μάτια μας συνέβη ποτέ.
Βέβαια, έχουμε εμπιστοσύνη στην κρίση μας.
Όπως είχαμε πάντοτε.
Γι’ αυτό άλλωστε ποτέ δεν υπήρξαν μαζικές υστερίες, διαπομπεύσεις, λιθοβολισμοί, κυνήγια μαγισσών ή άνθρωποι που καταδικάστηκαν από ένα πλήθος πριν προλάβουν να ανοίξουν το στόμα τους.

Η τεχνολογία δεν εφηύρε αυτή την απόλαυση. Απλώς της έδωσε broadband.
Και υπάρχει ακόμη μια μικρή λεπτομέρεια. Στην παλιά πλατεία, όταν τελείωνε η διαπόμπευση, η μαρίδα έφευγε και η πλατεία άδειαζε.
Στο Internet η πλατεία δεν αδειάζει. Ποτέ!
Το βίντεο μένει. Η φωτογραφία μένει. Το σχόλιο μένει. Η μηχανή αναζήτησης θυμάται. Και μπορεί, χρόνια αργότερα, κάποιος να ξαναπατήσει το κουμπί και η παράσταση να αρχίσει από την αρχή.
Χωρίς πρόβα. Χωρίς δικαίωμα απάντησης. Χωρίς αυλαία.
Αυτό ίσως είναι το πιο παράξενο χαρακτηριστικό της σημερινής βίας. Δεν χρειάζεται πια να έχει γροθιά. Ούτε καν πρόθεση.
Μπορεί να φοράει πιτζάμες, να κάθεται στον καναπέ και να γράφει:
«Χαχαχα, τι τύπος.»
Και μετά να συνεχίζει στο επόμενο βίντεο.